Medisch Erfgoed
actueel topstukken verzamelingen verhalen onderwijs weblinks reageren colofon
Universiteitsmuseum Utrechtcollectie Niasmaskers 1909-1910 Ze hebben iets spookachtigs, deze verstilde, witte gezichten. Minstens zo bijzonder is het feit dat ze op verschillende plaatsen in het land opdoken: zowel het Universiteitsmuseum Utrecht als Museum Vrolik bezit een collectie Niasmaskers, en ook in het Rijksmuseum voor Volkenkunde worden ze bewaard. Hoe dit precies zo gekomen is weten we niet. Wel weten we dat ze in het begin van de twintigste eeuw vervaardigd zijn door de Amsterdamse medicus Johannes Pieter Kleiweg de Zwaan (1875-1971). Sterker nog: we weten zelfs hoe hij dat deed. In zijn boeken heeft hij namelijk uitgebreid beschreven hoe hij afdrukken maakte van de gezichten van 'inboorlingen'.Kleiweg de Zwaan deed veel onderzoek in voormalig Nederlands-Indië. Hij legde de maten en vormen van de lichamen van de inheemse bevolking vast. Met deze gegevens wilde hij de specifieke eigenschappen van bepaalde 'rassen' aantonen. Op Nias was de raszuiverheid zeer groot door de geïsoleerde ligging van het eiland. Op Nias en de omringende eilanden maakte hij tussen 1909 en 1910 131 afdrukken van gezichten. Daarbij legde hij naam, geslacht, dorp en soms zelfs beroep van de personen in kwestie vast. En natuurlijk hun vaak verwrongen gezichtsuitdrukking. Want het gipsen was bepaald geen pretje. Kleiweg de Zwaan vette de gezichtshuid niet in voor het aanbrengen van het gips: de lijnen en plooien in de huid zouden dan minder goed zichtbaar zijn. De Niassers wisten hem dan ook flink wat geschenken afhandig te maken in ruil voor hun gezichtsafdruk... Helaas liep Kleiweg hopeloos vast in zijn berekeningen. Zijn onderzoek heeft uiteindelijk dan ook nauwelijks resultaten opgeleverd.
