Medisch Erfgoed
actueel topstukken verzamelingen verhalen onderwijs weblinks reageren colofon
Museum Vrolikcollectie pathologische anatomie Vrolik (1800-1863)1800-1863Deze verzameling stenen in potjes en mandjes doet wellicht denken aan een geologische collectie. Toch bevindt zich in de collectie van Museum Vrolik een flink aantal stenen. Stenen kunnen bijvoorbeeld ontstaan in de nieren en in de urineblaas, doordat de concentratie aan afvalstoffen in de urine te hoog is en deze stoffen gaan kristalliseren. Stenen komen voor in vele vormen en dichtheden. Vroeger werden stenen door 'steensnijders' wel met mes en tang verwijderd; tegenwoordig worden ze vergruisd. Bezoarstenen zijn een verhaal apart. Museum Vrolik bezit acht van deze mengsels van samengeklonterd haar en calciumverbindingen, afkomstig uit de magen van antilopen of gazellen en lama's. Aan bezoarstenen werd een beschermende werking toegeschreven. Hun naam zegt het al: die komt van 'pa zahar': Perzisch voor tegengif. Het geloof in de steen zorgde voor een bloeiende bezoarhandel met torenhoge prijzen. Veel bezoars waren in goud gevat, om als hanger in drank van verdacht allooi te kunnen worden gedompeld. Andere werden bewaard in rijk versierde gouden doosjes.De hamvraag is natuurlijk: werkten bezoars? Het antwoord luidt: ja. Tenminste, als er arsenicum in het spel was. De werkzame bestanddelen van een arseendrankje zijn namelijk arseniet en arsenaat. Beide stoffen schijnen een reactie aan te gaan met de bestanddelen van de bezoar. Het calciumfosfaat in die steen wordt vervangen door het arsenaat uit de drank, terwijl zwavelverbindingen in de haardelen binden aan het arseniet.
