Medisch Erfgoed
actueel topstukken verzamelingen verhalen onderwijs weblinks reageren colofon
Universiteitsmuseum Utrechtcollectie oogheelkunde1851 Deze oogspiegel of opthalmoscoop van Donders is een mooi voorbeeld van een vroeg oogheelkundig instrument. Met zo'n spiegel kan een oogarts met een smalle lichtbundel in het oog kijken. Het licht wordt via een spiegel in de pupil gereflecteerd. Aanvankelijk was de oogspiegel bedoeld om de reacties van de pupil te bestuderen, maar Donders zag meer mogelijkheden. Hij bestudeerde er ook het netvlies aan de binnenkant van het oog mee.De oogspiegel staat symbool voor het begin van de oogheelkunde als medische specialisatie in Utrecht. Franciscus Cornelis Donders (1818-1889) stond aan de wieg van deze discipline. In 1848 werd hij benoemd tot buitengewoon hoogleraar aan de medische faculteit, waar hij koos voor de specialisatie fysiologie van het oog. Rond 1850 opende hij eerst een polikliniek voor oogheelkunde en later het Gasthuis voor Ooglijders. Minvermogende patiënten konden daar gratis terecht, met als bijkomend voordeel dat ze en passant de wetenschap vooruithielpen. Het Gasthuis bouwde een prachtige collectie oogheelkundige objecten en boeken op, waarvan circa 1200 objecten nu onder beheer van het museum vallen. De collectie is zo bijzonder dat ze in haar geheel onder de Wet Behoud Cultuurbezit valt. Instrumentenmaker Epkens uit Amsterdam maakte de oogspiegel aan de hand van een beschrijving van Donders. Deze had in 1851 op de wereldtentoonstelling gehoord over de opthalmoscoop, die Hermann von Helmholtz in 1850 had ontwikkeld. Zodra Donders thuis was, had hij een exemplaar besteld en een recensie over het instrument geschreven. In de tijd dat Donders op zijn instrument wachtte, maakte Epkens de eigen oogspiegel op basis van deze recensie.
